Panik Atak Nedir? Panik Bozukluk Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
Panik atak, aniden ortaya çıkabilen yoğun korku veya rahatsızlık hissiyle birlikte çeşitli bedensel ve zihinsel belirtilerin yaşandığı bir durumdur. Kalp çarpıntısı, nefes almakta zorlanma, baş dönmesi, göğüste sıkışma, titreme ve kontrolünü kaybetme korkusu gibi belirtiler kişinin o anda ciddi bir tehlikeyle karşı karşıya olduğunu düşünmesine neden olabilir.
Panik atak bazen belirgin bir neden olmadan ortaya çıkmış gibi hissedilebilir.
Örneğin kişi evinde televizyon izlerken bir anda kalbinin normalden hızlı attığını fark edebilir. Ardından:
“Kalbimde bir sorun mu var?”
diye düşünmeye başlayabilir.
Başka biri alışveriş merkezinde hafif bir baş dönmesi yaşadığında:
“Ya burada bayılırsam?”
düşüncesiyle bulunduğu ortamdan hızla çıkmak isteyebilir.
Bir başkası ise toplu taşımada nefesinin değiştiğini fark edip:
“Ya nefes alamazsam ve buradan çıkamazsam?”
diye düşünebilir.
Bu tür düşünceler korkuyu artırdıkça kişi kalp atışlarını, nefesini veya baş dönmesini daha yoğun biçimde fark etmeye başlayabilir.
Ancak panik atak ile panik bozukluk aynı şey değildir. Bir kişinin panik atak yaşaması tek başına panik bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Panik bozuklukta tekrarlayan beklenmedik panik atakların yanı sıra yeni bir atak yaşama korkusu ve buna bağlı davranış değişiklikleri de görülebilir.
Panik Atak Nedir?
Panik atak, kısa süre içerisinde yoğunlaşabilen güçlü korku veya rahatsızlık hissidir. Atak sırasında kişinin bedeninde çeşitli değişiklikler ortaya çıkabilir ve bu değişiklikler tehlikeli bir durumun işareti olarak yorumlanabilir.
Örneğin kişi bilgisayar başında çalışırken kalbinin hızlandığını fark edebilir.
İlk düşüncesi:
“Neden kalbim bu kadar hızlı atıyor?”
olabilir.
Ardından dikkatini tamamen kalbine yöneltebilir:
“Daha da hızlanıyor.”
“Ya kötü bir şey oluyorsa?”
Korku arttıkça kişi kalp atışlarını daha güçlü hissedebilir. Bu durum da:
“Demek ki gerçekten bir şey oluyor.”
şeklinde yorumlanabilir.
Benzer bir süreç nefes konusunda da yaşanabilir. Kişi nefesinin normalden farklı olduğunu fark ettiğinde nefesini sürekli kontrol etmeye başlayabilir:
“Yeterince nefes alabiliyor muyum?”
“Neden derin nefes alma ihtiyacı hissediyorum?”
Böylece kişinin dikkati giderek bedenindeki değişikliklere yönelir ve yaşadığı korku yoğunlaşabilir.
Panik Atak Belirtileri Nelerdir?
Panik atak belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Her atakta aynı belirtilerin ortaya çıkması gerekmez.
Atak sırasında görülebilen belirtiler arasında şunlar bulunabilir:
- Kalp çarpıntısı veya kalp atışlarının hızlandığını hissetme
- Terleme
- Titreme
- Nefes almakta zorlanma veya nefesin yetmediğini hissetme
- Boğuluyormuş gibi hissetme
- Göğüste ağrı veya sıkışma
- Baş dönmesi veya sersemlik hissi
- Mide bulantısı veya karın bölgesinde rahatsızlık
- Üşüme veya sıcak basması
- Uyuşma veya karıncalanma
- Çevrenin gerçek dışı veya farklı olduğu hissi
- Kontrolünü kaybetme korkusu
- Ölüm korkusu
Bazı kişilerde kalp çarpıntısı ön plandadır. Kişi gün içerisinde sık sık nabzını kontrol edebilir veya elini göğsüne götürerek kalp atışlarını takip edebilir.
Örneğin:
“Normalden hızlı mı atıyor?”
diye kontrol ettikten birkaç dakika sonra tekrar kontrol etme ihtiyacı hissedebilir.
Bazı kişiler ise nefesine odaklanabilir. Toplantıda, araç kullanırken veya yatakta uzanırken:
“Nefesim yetmiyor gibi.”
diye düşünerek solunumunu sürekli takip etmeye başlayabilir.
Baş dönmesi yaşayan biri:
“Ya bayılırsam?”
düşüncesi nedeniyle yalnız dışarı çıkmak konusunda endişelenebilir.
Göğsünde sıkışma hisseden biri ise bu belirtiyi fark ettiği anda yaptığı işi bırakıp bedenini kontrol etmeye başlayabilir.
Panik atağa benzeyen belirtiler farklı fiziksel veya psikolojik durumlarla da ilişkili olabilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak kişinin kendi kendine tanı koyması doğru değildir. Özellikle daha önce değerlendirilmemiş veya fiziksel sağlık açısından endişe oluşturan belirtilerin nedeninin belirlenmesi için tıbbi değerlendirmeye başvurulabilir.
Panik Atak Ne Kadar Sürer?
Panik atak ne kadar sürer? sorusu bu deneyimi yaşayan kişilerin sık merak ettiği konulardan biridir.
Belirtiler genellikle kısa süre içerisinde yoğunlaşabilir. Ancak kişinin yaşadığı deneyimin süresi ve belirtilerin yoğunluğu kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Atak sırasında geçen süre kişiye olduğundan çok daha uzunmuş gibi gelebilir.
Örneğin kişi:
“Beş dakikadır böyle hissediyorum ama sanki saatlerdir geçmiyor.”
diye düşünebilir.
Belirtilerin ne zaman sona ereceğini takip etmek de kişinin dikkatini sürekli bedenine yöneltmesine neden olabilir:
“Hâlâ kalbim hızlı mı?”
“Baş dönmem geçti mi?”
“Nefesim düzeldi mi?”
Bu nedenle panik bozukluk değerlendirilirken yalnızca bir atağın ne kadar sürdüğüne değil; atakların tekrarlayıp tekrarlamadığına, kişinin yeniden atak yaşama konusunda kaygı duyup duymadığına ve günlük yaşamının bundan nasıl etkilendiğine de bakılır.
Panik Atak Neden Olur?
Panik atak neden olur? sorusunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur. Bu deneyimin ortaya çıkmasında biyolojik, psikolojik ve çevresel birçok etken rol oynayabilir.
Stresli dönemler, kişinin kaygıya verdiği tepkiler, bedensel duyumlara karşı hassasiyet ve bu duyumların nasıl yorumlandığı panik deneyiminde etkili olabilir.
Özellikle kişinin normal bedensel değişiklikleri tehlikenin işareti olarak yorumlaması korkunun artmasına katkıda bulunabilir.
Örneğin merdivenleri hızlı çıkan birinin kalbinin hızlanması olağan bir bedensel değişikliktir.
Ancak kişi bu değişikliği fark edip:
“Kalbim neden böyle atıyor?”
diye düşündüğünde dikkatini kalbine yöneltebilir.
Ardından:
Kalp hızlanması → “Bir şey oluyor” düşüncesi → korkunun artması → kalp atışlarını daha fazla fark etme → daha fazla korkma
şeklinde bir döngü oluşabilir.
Benzer bir durum baş dönmesi, terleme veya nefes değişikliklerinde de yaşanabilir.
Panik Atak Neden Durduk Yere Gelir?
Bu deneyimi yaşayan birçok kişi:
“Hiçbir şey düşünmüyordum, panik atak neden durduk yere geldi?”
diye merak edebilir.
Her panik atağın hemen öncesinde kişinin fark ettiği belirgin bir stres kaynağı bulunmayabilir. Bu nedenle atak kişiye tamamen beklenmedik gelebilir.
Örneğin kişi arkadaşlarıyla otururken ortamın sıcak olması nedeniyle terlemeye başlayabilir.
Bu değişikliği fark ettiğinde:
“Geçen panik atağımda da terlemiştim.”
diye düşünebilir.
Ardından kalp atışlarını kontrol etmeye başlayabilir:
“Kalbim de hızlanıyor galiba.”
Birkaç dakika önce sıradan görünen bedensel değişiklikler böylece kişinin dikkatinin merkezine yerleşebilir.
Başka biri gece uyumaya hazırlanırken kalp atışlarını fark edebilir ve:
“Panik atak mı başlıyor?”
diye düşündüğü anda bedenini kontrol etmeye başlayabilir.
Bu nedenle panik atak her zaman kişinin açıkça fark ettiği belirli bir olayın hemen ardından ortaya çıkmayabilir.
Panik Atak ile Kalp Krizi Aynı Şey midir?
Panik atak sırasında kalp çarpıntısı, göğüste sıkışma, nefes darlığı ve yoğun korku gibi belirtiler yaşanabildiği için bazı kişiler panik atak sırasında kalp krizi geçirdiğini düşünebilir.
Ancak panik atak ile kalp krizi aynı durum değildir.
Bununla birlikte kişinin yalnızca yaşadığı belirtilere bakarak kendi kendine ayrım yapmaya çalışması doğru değildir.
Özellikle daha önce değerlendirilmemiş göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma veya fiziksel sağlık açısından endişe yaratan belirtilerin otomatik olarak panik atağa bağlanmaması önemlidir. Fiziksel belirtilerin nedeninden emin olunmadığında tıbbi değerlendirme için doktora başvurulabilir.
Panik Bozukluk Nedir?
Panik bozukluk, tekrarlayan beklenmedik panik ataklarla birlikte kişinin yeni bir panik atak yaşama ihtimali konusunda devam eden kaygı yaşayabildiği ve buna bağlı davranış değişikliklerinin ortaya çıkabildiği bir durumdur.
Buradaki önemli nokta, sorunun yalnızca panik atağın yaşandığı anlarla sınırlı kalmamasıdır.
Kişi atak bittikten sonra:
“Ya tekrar olursa?”
diye düşünmeye başlayabilir.
Örneğin metroda panik atak yaşayan biri sonraki gün işe giderken:
“Dün metroda oldu. Bugün tekrar olursa ne yapacağım?”
diye düşünebilir.
Başlangıçta yalnızca biraz huzursuz hissederken daha sonra metro yerine otobüse binmeye başlayabilir. Ardından otobüste de panik atak yaşamaktan endişe edebilir.
Bir süre sonra:
“En iyisi arabayla gideyim.”
diye düşünebilir.
Böylece kişinin günlük yaşamındaki kararlar giderek yeni bir atak yaşama ihtimaline göre şekillenmeye başlayabilir.
Panik Bozukluk Belirtileri Nelerdir?
Panik bozukluk belirtileri yalnızca panik atak sırasında yaşanan fiziksel belirtilerden oluşmaz. Ataklar arasında ortaya çıkan kaygılar ve kişinin davranışlarında meydana gelen değişiklikler de önemlidir.
Panik bozukluk yaşayan bazı kişilerde:
- Tekrar panik atak geçirme konusunda yoğun endişe
- Kalp atışı veya nefes gibi bedensel değişiklikleri sık sık kontrol etme
- Daha önce panik atak yaşanan ortamlardan kaçınma
- Yalnız dışarı çıkmak konusunda zorlanma
- Toplu taşıma araçlarından kaçınma
- Kalabalık veya kapalı ortamlarda huzursuzluk
- Uzun yolculuklardan kaçınma
- Kalp atışlarının hızlanmasına neden olabilecek aktivitelerden uzak durma
- Güvenli olduğunu düşündüğü yerlere yakın olma ihtiyacı
- Yanında güvendiği birinin bulunmasını isteme
gibi durumlar görülebilir.
Örneğin daha önce tek başına alışveriş yapan biri:
“Ya mağazada tekrar panik atak geçirirsem?”
düşüncesi nedeniyle yanında biri olmadan alışverişe gitmek istemeyebilir.
Başka biri araç kullanırken benzer bir atak yaşadıktan sonra:
“Ya trafikteyken tekrar olursa ve kenara çekemezsem?”
diye düşünerek yoğun trafiğe girmekten kaçınabilir.
Bir başkası spor yaparken kalbinin hızlanmasını fark edip:
“Panik atak başlayacak.”
diye düşünerek egzersizi bırakabilir.
Bu davranışların ortak noktası kişinin kendisini yeni bir panik ataktan korumaya çalışmasıdır.
Panik Bozuklukta “Tekrar Panik Atak Geçirirsem?” Kaygısı
Panik bozukluğu zorlaştırabilen konulardan biri beklenti kaygısıdır.
Kişi henüz herhangi bir belirti yaşamadan önce yeni bir atağın ortaya çıkma ihtimali konusunda endişelenmeye başlayabilir.
Sabah evden çıkmadan önce:
“Bugün yine olursa?”
Toplu taşımaya binerken:
“Ya kapılar kapanınca panik atak geçirirsem?”
Arkadaşlarıyla buluşmaya giderken:
“Orada kötü hissedersem nasıl döneceğim?”
Gece yatağa girdiğinde:
“Ya uyurken tekrar başlarsa?”
gibi düşünceler ortaya çıkabilir.
Bu noktada kişi yalnızca atağın kendisinden değil, panik atak yaşama ihtimalinden de korkmaya başlayabilir.
Böylece henüz herhangi bir atak başlamadan kişinin dikkati bedenine yönelebilir.
Panik Bozukluk Günlük Hayatı Nasıl Etkileyebilir?
Panik bozukluk bazı kişilerde günlük yaşamın giderek daha fazla yeni bir atak yaşama ihtimaline göre düzenlenmesine neden olabilir.
Örneğin kişi:
- Metro veya otobüs kullanmak istemeyebilir.
- Uzun yolculuklardan kaçınabilir.
- Evden yalnız çıkmakta zorlanabilir.
- Kalabalık ortamlarda sürekli çıkış kapısını kontrol edebilir.
- Sinema veya tiyatroda kapıya yakın koltuk seçebilir.
- Asansör kullanmak istemeyebilir.
- Spor sırasında kalbinin hızlanmasından endişelenebilir.
- Hastaneye uzak olduğunu düşündüğü yerlere gitmek istemeyebilir.
- Yanında güvendiği biri olmadan dışarı çıkmak istemeyebilir.
Örneğin arkadaşları:
“Hafta sonu şehir dışına gidelim.”
dediğinde kişinin ilk düşündüğü şey gezinin kendisi değil:
“Orada hastane var mı?”
olabilir.
Sinemaya gittiğinde filmden önce:
“Kapıya yakın oturalım.”
diyebilir.
Restorana girdiğinde:
“Dışarıya yakın bir masada otursak?”
diye düşünebilir.
Bu tür davranışlar kişiye kısa vadede daha güvende hissettirebilir. Ancak kişi geçmişte rahatlıkla yaptığı birçok şeyi artık yalnızca yeniden atak yaşama korkusu nedeniyle yapmıyorsa…
Panik Atak ile Panik Bozukluk Arasındaki Fark Nedir?
Panik atak ve panik bozukluk aynı şey değildir.
Panik atak, yoğun korku veya rahatsızlıkla birlikte çeşitli bedensel ve zihinsel belirtilerin ortaya çıktığı bir dönemdir.
Panik bozuklukta ise tekrarlayan beklenmedik panik atakların yanı sıra yeni bir atak yaşama konusunda devam eden endişe veya ataklarla ilişkili belirgin davranış değişiklikleri görülebilir.
Örneğin hayatında bir kez panik atak yaşayan ve sonrasında günlük yaşamına devam eden bir kişinin yaşadığı durum ile:
“Tekrar panik atak geçirirsem?”
düşüncesi nedeniyle haftalardır toplu taşımaya binmeyen veya yalnız dışarı çıkmayan bir kişinin yaşadığı süreç aynı değildir.
Bu ayrımın değerlendirilmesi bir ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılmalıdır.
Panik Bozukluk Neden Olur?
Panik bozukluk neden olur? sorusunu tek bir nedene bağlamak doğru değildir.
Biyolojik, psikolojik ve çevresel çeşitli etkenler panik belirtilerinin ortaya çıkmasında veya devam etmesinde rol oynayabilir.
Özellikle kişinin bedensel duyumları nasıl yorumladığı ve yaşadığı atak sonrasında geliştirdiği davranışlar…
Örneğin kişi ilk panik atağından sonra:
“Kalbim hızlanırsa panik atak başlayacak.”
şeklinde düşünmeye başlayabilir.
Bunun sonucunda kalp atışlarını hızlandırabileceğini düşündüğü merdiven çıkmak, koşmak veya egzersiz yapmak gibi aktivitelerden uzak durabilir.
Başka biri:
“Yalnızken panik atak geçirirsem baş edemem.”
diye düşündüğü için yanında sürekli başka birinin bulunmasını isteyebilir.
Zaman içerisinde bu davranışlar kişinin yeni bir atak yaşama korkusunun günlük yaşamındaki etkisini artırabilir.
Panik Bozukluk Nasıl Tedavi Edilir?
Panik bozukluk tedavisi, kişinin yaşadığı belirtiler, bu belirtileri nasıl yorumladığı, kaçınma davranışları ve günlük yaşamındaki etkiler değerlendirilerek planlanabilir.
Psikoterapi panik bozuklukta kullanılan yaklaşımlardan biridir.
Özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) kapsamında kişinin panik sırasında yaşadığı bedensel duyumlara yüklediği anlamlar, panik atağa ilişkin düşünceleri ve kaçınma davranışları ele alınabilir.
Psikolojik destek sürecinde kişinin:
- Panik sırasında yaşadığı bedensel belirtileri nasıl yorumladığı
- Atak sırasında ortaya çıkan otomatik düşünceleri
- Kaçındığı ortam ve aktiviteler
- Kendini güvende hissetmek amacıyla geliştirdiği davranışlar
- Panik belirtilerinin günlük yaşamına etkileri
değerlendirilebilir.
Örneğin:
“Kalbim hızlanırsa kesin kötü bir şey olacak.”
veya:
“Yanımda biri olmazsa panik atakla baş edemem.”
gibi düşüncelerin kişinin yaşadığı kaygı ve günlük davranışlarıyla nasıl ilişkili olduğu terapi sürecinde ele alınabilir.
Psikolojik değerlendirme ve psikoterapi ruh sağlığı uzmanları tarafından yürütülür. İlaç tedavisinin gerekli olup olmadığına ilişkin değerlendirme ise psikiyatri hekimi tarafından yapılır.
Panik Atak Sırasında Ne Yapılabilir?
Panik atak sırasında ne yapılabilir? sorusu internette en sık araştırılan konulardan biridir. Ancak bu durumu yaşayan herkese uygulanabilecek tek bir yöntem veya öneri bulunmamaktadır.
Kişinin panik atak sırasında yaşadığı belirtiler, bu belirtilere yüklediği anlamlar, korkuları ve geliştirdiği davranışlar birbirinden farklı olabilir.
Örneğin bir kişinin panik döngüsünün merkezinde:
“Kalp krizi geçiriyorum.”
düşüncesi bulunurken başka bir kişide:
“Bayılacağım.”
veya:
“Kontrolümü kaybedeceğim.”
düşüncesi ön planda olabilir.
Bu nedenle panik atakların psikolojik olarak nasıl ele alınacağı kişinin yaşadığı sürecin bireysel olarak değerlendirilmesini gerektirir.
Tekrarlayan panik ataklar yaşayan veya panik nedeniyle günlük yaşamında belirgin değişiklikler oluşan kişiler bir ruh sağlığı uzmanından psikolojik değerlendirme ve destek alabilir.
Fiziksel belirtilerin nedeninden emin olunmadığında ise belirtilerin yalnızca panik veya kaygıdan kaynaklandığını varsaymak yerine tıbbi değerlendirmeye başvurulabilir.
Panik Atak İçin Ne Zaman Profesyonel Destek Alınabilir?
Panik ataklar veya yeniden atak yaşama korkusu kişinin günlük yaşamını etkilemeye başladıysa profesyonel psikolojik destek değerlendirilebilir.
Özellikle:
- Tekrar panik atak geçirmek sürekli düşünülüyorsa
- Panik nedeniyle belirli yerlere gitmekten kaçınılıyorsa
- Toplu taşıma kullanmak zorlaşmaya başladıysa
- Yalnız kalmak veya yalnız dışarı çıkmak konusunda yoğun kaygı yaşanıyorsa
- İş, okul veya sosyal yaşam etkilenmeye başladıysa
- Kalp atışı, nefes veya diğer bedensel belirtiler sürekli kontrol ediliyorsa
- Günlük planlar panik atak yaşamamak üzerine kurulmaya başladıysa
psikolojik destek almak değerlendirilebilir.
Bazen kişi hayatındaki değişiklikleri hemen fark etmeyebilir.
Örneğin:
“Aslında metroya binmiyorum ama zaten arabayla gitmek daha rahat.”
“Tek başıma dışarı çıkmıyorum ama yanımda birinin olması daha iyi.”
“Sporu bıraktım çünkü kalbimin hızlı atmasını sevmiyorum.”
gibi açıklamalar zaman içerisinde olağan hale gelebilir.
Ancak kişi geçmişte rahatlıkla yaptığı birçok şeyi artık yalnızca panik atak yaşama ihtimali nedeniyle yapmıyorsa panik korkusunun günlük yaşam üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi yararlı olabilir.
Seroria Psikoloji’de Panik Atak ve Panik Bozukluk İçin Psikolojik Destek
Panik ataklar, tekrar panik atak yaşama korkusu veya panik nedeniyle gelişen kaçınmalar günlük yaşamınızı etkiliyorsa psikolojik destek sürecinde yaşadığınız deneyimler ayrıntılı biçimde ele alınabilir.
Seroria Psikoloji’de psikolojik destek süreci kişinin yaşadığı belirtiler, panik atağa ilişkin düşünceleri, bedensel duyumlara yüklediği anlamlar, kaçınma davranışları ve bireysel ihtiyaçları doğrultusunda planlanır.
Panik atak, panik bozukluk ve diğer psikolojik konular hakkında hazırlanan bilgilendirici içeriklere Psikoloji ve Yaşam sayfasından ulaşabilir; psikolojik destek süreci hakkında bilgi almak için Randevu Al sayfasını inceleyebilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel değerlendirme, tanı veya tıbbi tavsiye niteliği taşımaz.